Bij het Expertisecentrum Depressie werken we constant aan het verbeteren van onze behandelingen. Dit doen we door te onderzoeken hoe effectief de behandelingen zijn: werkt het, wanneer werkt het goed of minder. We richten ons op mensen met vaak hardnekkige stemmingsklachten.
Voor mensen met hardnekkige stemmingsklachten werken combinatiebehandelingen goed. We onderzoeken dan hoe we neurobiologische behandeling (medicatie, magnetische pulsen van rTMS), psychotherapie (oefeningen, opdrachten, gesprekken) en bewegen slim samen kunnen doen. Hierin richten we ons op unipolaire en bipolaire depressie.
We werken ook aan het persoonlijk maken van een behandeling. Dat betekent dat behandelingen op basis van onderzoeksresultaten op de persoon worden afgestemd. Ook meten we het verloop daarvan.
Het onderzoek naar hoe onze behandelingen werken doen we samen met de Radboud Universiteit, het Radboudumc en andere ggz-instellingen en patiëntvertegenwoordigers. Daarnaast werken we samen met mensen die bekend zijn met depressie. Ook richten we ons op onderzoek naar ervaringskennis over depressie.
In onderstaande afbeelding staat onze visie afgebeeld:
Consultatie is een efficiënte manier om specialistische kennis te delen, zonder dat daarbij de behandeling overgenomen hoeft te worden.
In dit onderzoek is bekeken wat de effecten zouden kunnen zijn van een landelijk consultatienetwerk voor patiënten die in de specialistische ggz worden behandeld vanwege een persistente depressie. Dat is een depressie die langer dan 2 jaar duurt.
Het bleek dat het gebruik van consultatie gezondheidswinst zou opleveren voor deze patiënten terwijl kosten worden bespaard. Deels door een daling van de zorgkosten en deels omdat er minder werkverzuim is. Ook zou het effect hebben op de duur van de behandelingen, waardoor er behandelplekken zouden vrijkomen in de ggz.
Er zou dus gezondheidswinst geboekt worden terwijl er kosten worden bespaard. Consultatie kan belangrijke effecten hebben op de wachtlijsten in de ggz. Daarom wil het landelijk netwerk depressie een landelijk consultatienetwerk opzetten. Om zo de logistiek, methodiek en toegankelijkheid van consultatie te verbeteren.
Onderzoekers:
Jan Spijker
Aartjan Beekman
Renske Kok
Marc Blom
Yvonne Stikkelbroek
Rogier Hoenders
Monique van Bueren
Christiaan Vinkers
Jeanine Kamphuis
Partners:
Dorien Smit ontwikkelde in het project ‘De Kracht van Depressie’ de online peersupport community Depressie Connect. In het project ‘The Power of Peers’ breiden we dit uit en ontwikkelen we een nieuwe tool om mensen met depressie te ondersteunen in het proces van maatschappelijk herstel én dragen we bij aan wetenschappelijk onderzoek over depressie en herstel. Dit doen we in co-creatie met herstelinitiatief Ixta Noa en de Depressie Vereniging. We voeren een kwalitatief onderzoek uit naar de processen van persoonlijk en maatschappelijk herstel, creëren een overzicht van herstelinitiatieven en een ontwikkelmodel. Middels de principes van het mensgericht ontwerpen ontwikkelen we in co-creatie met onderzoekers, behandelaren, ervaringsdeskundigen en naasten de nieuwe tool om maatschappelijk herstel te bevorderen voor mensen met een depressie. Na lancering van deze tool zullen we ook een evaluatieonderzoek uitvoeren onder de gebruikers van de tool.
Onderzoekers:
Annelot van Geffen
Dorien Smit
Janna Vrijsen
Jan Spijker
Locatie en contactgegevens:
a.van.geffen@propersona.nl
Gebouw Valkenberg
Nijmeegsebaan 61, 6525 DX Nijmegen
Partners:
In dit onderzoek wordt bekeken wat de invloed is van de CogTraining op de depressieve klachten van mensen van 60 jaar of ouder.
CogTraining zou het werkgeheugen kunnen verbeteren. Het werkgeheugen is een tijdelijke opslagplaats van informatie in de hersenen. Daarnaast helpt het werkgeheugen bij het focussen op het stellen van doelen en het bereiken daarvan.
Mensen met een depressie hebben minder controle over hun werkgeheugen, waardoor negatieve gedachten hier langer aanwezig blijven en het lastiger wordt om gestelde doelen te behalen. Het trainen van het werkgeheugen zou het piekeren tegen kunnen gaan en hierdoor wellicht de depressieve klachten af laten nemen. Klik hier voor meer informatie of bekijk dit filmpje.
Onderzoekers:
Eni Becker
Jan Spijker
Janna Vrijsen
Bart Meuleman
Saaima Elahi
Locatie en contactgegevens:
Radboud Universiteit Nijmegen
cogtraining@ru.nl
Partners:
Binnen het onderzoeksproject naar schematherapie voor patiënten met een therapieresistente depressie wordt gefocust op het beter begrijpen van wat schema’s zijn, hoe schematherapie werkt en hoe effectief de behandeling is. Schematherapie wordt steeds vaker gebruikt binnen deze patiëntengroep, maar onderzoek naar de effectiviteit en de werkingsmechanismes loopt achter op de klinische implementatie. Binnen het onderzoeksproject van Pro Persona Research wordt, in samenwerking met de Radboud Universiteit en het Radboudumc met ondersteuning van de Vereniging voor Schematherapie, translationeel onderzoek gedaan. Binnen studies met gezonde deelnemers worden de fundamenten van schematherapie zoals vroege maladaptieve schema’s onderzocht en hun relatie met geheugen. Deze studies vormen de basis voor de SCHEMODEP-patiëntstudie naar de effectiviteit en de werkingsmechanismes bij patiënten met een therapieresistente depressie. Door fundamenteel onderzoek te combineren met onderzoek in de klinische praktijk wordt een vertaalslag gemaakt waardoor kennis over schematherapie kan worden gebruikt om toekomstige behandelingen te verbeteren.
Onderzoekers:
Bob Baxendell
Jan Spijker
Indira Tendolkar
Ger Keijsers
Janna Vrijsen
Locatie en contactgegevens:
Gebouw Valkenberg
Nijmeegsebaan 61, 6525 DX Nijmegen
(024) 34 36 510
b.baxendell@propersona.nl en schemodep@propersona.nl
Partners:
Kortdurende psychodynamische psychotherapie is een veelgebruikte behandeling voor depressie, maar het is onduidelijk welke mensen hier vooral baat bij hebben. In dit project werken onderzoekers over de hele wereld samen om een antwoord op deze vraag te vinden. Onder leiding van Pro Persona senior onderzoeker Ellen Driessen, brengen zij de patiëntdata van hun onderzoeken naar kortdurende psychodynamische psychotherapie bij elkaar. Zo kunnen zij met meer precisie bepalen voor wie deze behandelvorm met name effectief is.
Onderzoeker:
Ellen Driessen
Locatie en contactgegevens:
Expertisecentrum Depressie
Gebouw Valkenberg
Nijmeegsebaan 61, 6525 DX Nijmegen
e.driessen@propersona.nl
Partners:
Ruim 40 onderzoeksgroepen wereldwijd werken hiervoor samen onder leiding van Pro Persona senior onderzoeker Ellen Driessen.
Publicaties:
Dit grote internationale onderzoeksproject heeft als doel een instrument te ontwikkelen waarmee voor mensen met een depressie de optimale behandeling kan worden geselecteerd op basis van hun persoonlijke kenmerken. Voor dit onderzoeksproject wordt data samengebracht van klinische studies wereldwijd naar vijf van de meest gebruikte en effectieve depressiebehandelingen (antidepressiva, cognitieve gedragstherapie, interpersoonlijke psychotherapie, gedragsactivatie en psychodynamische therapie). Bekijk ook deze video op YouTube hierover.
Onderzoeker:
Ellen Driessen
Locatie en contactgegevens:
Expertisecentrum Depressie
Gebouw Valkenberg
Nijmeegsebaan 61, 6525 DX Nijmegen
e.driessen@propersona.nl
Partners:
Ruim 40 onderzoeksgroepen wereldwijd werken hiervoor samen onder leiding van Pro Persona senior onderzoeker Ellen Driessen.
Publicaties:
Mindfulness- Based Cognitieve Therapie (MBCT) is een bewezen effectieve behandeling voor depressie. Het helpt in het voorkomen van terugval en het verminderen van huidige depressieve klachten. Echter, het is niet bekend hoe MBCT precies zorgt voor deze positieve effecten. Bovendien knapt de één meer op dan de ander. Met het CogMind project onderzoeken we het werkingsmechanisme van MBCT voor depressie. Hierbij richten we ons met name op de rol van repetitieve negatieve gedachten (rumineren; piekeren). We onderzoeken of vermindering van negatieve gedachten een afname in depressieve klachten medieert. Ook onderzoeken we of mensen die voor behandeling meer piekeren meer baat hebben bij de therapie. Verder kijken we naar gedragsleren en cognitieve mechanismen in het werkgeheugen om het mechanisme achter de MBCT beter te gaan begrijpen. Dit onderzoek is belangrijk om in de toekomst de therapie te verbeteren en kan op termijn bijdragen aan een betere therapie allocatie (wie, wat, wanneer).
Onderzoekers:
Jelle Lubbers
Jan Spijker
Mira Cladder-Micus
Anne Speckens (Radboudumc centrum voor mindfulness)
Dirk Geurts (Radboudumc centrum voor mindfulness)
Partners:
Radboudumc centrum voor mindfulness
In dit project worden de effectiviteit en werkingsmechanismen onderzocht van gedragsactivatie (GA), uitgevoerd door de POH-GGZ in de huisartsenpraktijk, in vergelijking met de gebruikelijke zorg.
Na enkele intensieve jaren van dataverzameling, zijn inmiddels de eerste resultaten geanalyseerd. Gedragsactivatie lijkt, in elk geval op de korte tot middellange termijn (3 maanden na het einde van de behandeling) effectiever te zijn dan gebruikelijke zorg. Daarnaast is het ook kosteneffectief. Secundaire resultaten worden momenteel geanalyseerd. Publicaties hierover worden in 2023 en 2024 verwacht.
Onderzoekers:
Noortje Janssen
Gert-Jan Hendriks
Jan Spijker
Melissa Guineau
Peter Lucassen (radboudumc)
Richard Oude Voshaar (Rijksuniversiteit Groningen)
David Ekers (University of York)
Harm van Marwijk (Brighton and Sussex Medical School)
Mirjam Pijnappels (VU)
Judith Bosmans (VU)
Cindy Hubers
Merve Karadas
Locatie en contactgegevens:
Noortje.P.Janssen@radboudumc.nl
Partners:
Radboudumc
Radboud universiteit
Zorggroep NEO
Zorggroep Zorroo
Publicaties:
Werkt Repetitieve transcraniële magnetische stimulatie (rTMS) bij mensen met een bipolaire depressie?
1 op de 3 cliënten met een bipolaire depressie herstelt niet of niet genoeg na twee behandelingen. Sinds 2022 loopt er een onderzoek (T-BIDE), waar ook Pro Persona aan deelneemt. Er wordt onderzocht of Repetitieve transcraniële magnetische stimulatie (rTMS)werkt bij mensen met een bipolaire depressie. rTMS is een vorm van hersenstimulatie met magnetische pulsen die door de schedel heen worden gegeven. Met herhaaldelijke pulsen kunnen de hersenen meer of minder actief gemaakt worden en mogelijk depressieve klachten verminderen. Het werkt al voor veel cliënten met een unipolaire depressie.
Om dit onderzoek te kunnen uitvoeren zijn deelnemers nodig. Denk jij dat dit mogelijk interessant kan zijn voor jou of een van jouw cliënten, klik hier voor meer informatie.
Dit onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met Amsterdam UMC, GGZ InGeest, Plusminus, Altrecht, Parnassia Groep en UMC Groningen.
Er wordt onderzoek gedaan naar de behandeling van therapieresistente depressie. Eén op de drie patiënten met een depressie herstelt niet of onvoldoende door behandeling met medicatie of psychologische behandeling. Voor deze patiënten kan electroconvulsietherapie (ECT) een laatste strohalm zijn. Herhaalde narcose en geheugenklachten zijn nadelige bijwerkingen van ECT. Behandeling met esketamine biedt mogelijk een alternatief voor ECT.
Wat onderzoeken we:
In deze studie onderzoeken we of behandeling met esketaminedrank patiënten met een depressie even goed helpt als ECT. Ook onderzoeken we hoe patiënten beide behandelingen verdragen.
Wie kan meedoen aan dit onderzoek:
Depressieve patiënten vanaf 18 jaar die in aanmerking komen voor ECT behandeling.
Patiënten met een bipolaire stoornis en psychotische klachten mogen niet meedoen.
Er zijn nog meer aanvullende voorwaarden om mee te doen die in een screening met geïnteresseerde patiënten wordt doorgenomen.
Hoe verloopt het onderzoek?
Als u na screening in aanmerking komt om deel te nemen, wordt door loting bepaald of u behandeling met esketaminedrank of ECT krijgt. U krijgt daarna 8 weken lang twee keer per week behandeling met esketamine of ECT. Na 8 weken wordt bekeken of de behandeling iets heeft opgeleverd. Als u voldoende hersteld bent, volgen we u daarna nog een jaar. Als u niet hersteld bent, kunt u alsnog de behandeling waar u niet voor geloot had krijgen.
Extra informatie:
Dit onderzoek is opgezet in het Universitair Centrum voor Psychiatrie, UMCG, in Groningen en goedgekeurd door de medisch-ethische commissie. Er doen verspreid over het land 5 psychiatrische ziekenhuizen/afdelingen mee waar patiënten kunnen deelnemen aan dit onderzoek:
1. Universitair Centrum voor Psychiatrie, UMCG, Groningen
2. Parnassia, Den Haag
3. Pro Persona/Radboudumc, Nijmegen
4. LUMC, Leiden
5. GGZ Ingeest/AMC, Amsterdam
Meer weten:
Als je geïnteresseerd bent of vragen hebt over de studie kun je contact opnemen via:
reset-trd@umcg.nl.
Lokale contactpersoon van deelnemend centrum:
Welmoed Marra: w.marra@propersona.nl
Jan Spijker: j.spijker@propersona.nl.
Wat houdt het onderzoek in?
Depressie op latere leeftijd komt veel voor en kan een grote invloed hebben op het dagelijks leven. Huidige behandelingen, zoals antidepressiva of gesprekstherapieën, werken niet altijd goed of geven bijwerkingen. Daarom zoeken we naar betere behandelopties. Een van de behandelingen die steeds vaker wordt ingezet bij mensen die onvoldoende baat hebben gehad bij eerdere behandelingen is repetitieve transcraniële magnetische stimulatie (rTMS). Deze
methode is veilig, geeft weinig bijwerkingen en is opgenomen in de behandelrichtlijn voor depressie. rTMS beïnvloedt bepaalde hersengebieden met magnetische pulsen, met als doel om verstoringen in de hersenactiviteit die bij depressie optreden, te corrigeren. Onderzoek laat zien dat rTMS goed werkt bij depressie, ook bij oudere volwassenen. Tegelijkertijd lijkt de behandeling nog effectiever als er psychologische ondersteuning aan wordt toegevoegd. In
het COMBAT onderzoek kijken we of we de standaard rTMS-behandeling kunnen verbeteren door deze te combineren met gesprekken die u helpen om weer actiever te worden in het dagelijks leven (gedragsactivatie).
Wie kan meedoen?
U kunt mogelijk meedoen als u:
Meer weten? https://propersona.nl/wp-content/uploads/2025/08/COMBAT-LLD.pdf